Doelwit

Gelezen door: anne-marie dewachter (1055 boeken)

Doelwit. Door Linda Jansma. Ik keek ernaar uit, naar de vijfde thriller van Linda Jansma. En ik werd niet teleurgesteld. Het verhaal gaat over eerwraak, of eigenlijk juridisch correcter, eergerelateerd geweld. Judi wordt op haar woonboot overvallen en ze weet meteen ‘dit is geen gewone overval’. Pay-back time’. Judi werkte als, zoals het in België genoemd zou worden zorgleerkracht op een concentratieschool. Een school waar kinderen met een complexe, moeilijke, pijnlijke thuissituatie zitten, kinderen voor wie school helaas niet alleen leren is. Voor wie leren vaak op de tweede plaats komt. Als Leila bij Judi komt beseft Judi nog niet helemaal wat er te gebeuren staat, denkt ze meteen al dat ze de broer van Leila wel op andere gedachten zal weten te brengen. Dat dat een heel foute inschatting was, zal blijken uit het vervolg van het boek. Judi en Leila moeten onderduiken, maar veel meer dan dat moeten ze hun leven helemaal veranderen, andere woonplaats, ander soort werk, andere vrienden,… en vooral geen contact met familie en vrienden ‘van vroeger’. Dat dit onmenselijk zwaar is, blijkt ook uit het verhaal. Als Judi dan een telefoontje krijgt en er een Koerdisch kinderliedje wordt gespeeld weet ze dat Cem, het driejarige zoontje van Leila, in gevaar is. En inderdaad, Cem is weg, Leila levensgevaarlijk gewond. Maar de broer van Leila heeft een sluitend alibi, dus wié was het dan? Eerwraak is iets wat je zélf moet doen, niet kunt overlaten aan een ander familielid… De rest moeten jullie zelf lezen… 

Als Linda Jansma niet had besloten thrillerschrijfster te worden, maar een journalistieke carrière had geambieerd, zou ze als onderzoeksjournaliste erg hoge toppen hebben gescheerd. Waarom? Omdat ze over een heel belangrijke kwaliteit beschikt, ze kan luisteren. En dan bedoel ik luisteren om te begrijpen wat de ander zegt, niet luisteren om meteen je eigen mening ten beste te geven. Het fenomeen ‘eerwraak’ is in Europa bekend geworden de afgelopen 20 jaar, al bestond het er al veel vroeger, meisjes die niet huwen met de man die voor hen uitgekozen werd, lopen het risico dat met de dood te moeten bekopen, omdat de eer van de familie te schande werd gemaakt. Voor ons is het idee onbegrijpelijk, vaak vliegen woorden als barbaars, middeleeuws en dergelijke je om de oren. In het boek stelt Judi de vraag ‘maar je bent toch niet islamitisch?’ Het toont aan dat de idee leeft, dat het concept van eerwraak alleen bij moslims leeft, wat niet waar is. In België was er enkele jaren geleden nog een triest geval in Assyrische middens, en dat zijn christenen. Waarom dit verhaal mij raakte? Meer nog dan andere? Omdat ik drie keer geconfronteerd werd met de problematiek, de eerste keer nu bijna 20 jaar geleden toen een van mijn toenmalige studentes, een vrolijke, levendige meid die haar hele leven voor zich had, het slachtoffer werd van eergerelateerd geweld en dat, net als Khadija in het boek, niet heeft overleefd. Ofschoon vele mensen alles gedaan hebben om haar in veiligheid te brengen, en daarvoor vaak zichzelf in gevaar brachten, werd één telefoontje naar haar mama en haar zus die ze zo verschrikkelijk erg miste, haar uiteindelijk toch fataal. Nu weet iedereen dat je een gsm kan peilen, toen was dat nog niet algemeen bekend. Haar verblijfplaats werd achterhaald en dat heeft ze met haar leven moeten bekopen. In onze wat uitgebreidere kennissenkring werden we er nog tweemaal mee geconfronteerd, opnieuw probeerden we twee jonge vrouwen in veiligheid te brengen, en voor zover we weten is dat ook gelukt. Contact mogen en kunnen we niet meer hebben, we zouden hen alleen maar in gevaar brengen, wij kunnen alleen maar hopen… Dus toen ik las dat Linda Jansma hierover een boek zou schrijven, zat ik met een dubbel gevoel. Wilde ik er nog wel een verhaal over lezen? Een verhaal, gebaseerd op ware feiten dan nog wel? Maar, na de andere boeken van de auteur te hebben verslonden, wist ik dat ik ook dit boek zou moéten lezen, al was het maar om te kijken hoe ze dat had aangepaktwant het is niet niks, een verhaal schrijven over iets wat je in se totaal vreemd is. Ik had al vele verhalen over eerwraak gelezen, eentje van Helen Vreeswijk vanuit haar optiek als politievrouw, en dan andere die geschreven werden door familieleden van slachtoffers zoals Mijn leed draagt jouw naam van Hanife Gashi, een moeder die beschrijft hoe haar dochter vermoord wordt door haar vader. Of het verhaal waar een vriendin beschrijft hoe haar beste vriendin het leven laat na een actie van haar broer en hoe de auteur zelf jaren ondergedoken leefde. Of geschreven door slachtoffers die het wel kunnen navertellen zoals in Een bruid van thuis, Ik wilde alleen maar vrij zijn, Ayse, enz enz... maar die wel de rest van hun leven over hun schouder moeten kijken, die nooit meer gerust zijn, die nooit meer vrij zijn. De vraag is herhaaldelijk gesteld: wat zou jij willen? Leven, maar altijd moeten vluchten of niet meer leven? Eerlijk? Ik weet het niet. Toen Linda me vroeg om even naar een paar Duitse zinnetjes te kijken in het boek, wist ik dat ik het zeker zou lezen. En ja, blij toe dat ik het gedaan heb. Dit boek spreekt vele mensen aan. Mensen die houden van een spannend verhaal, zonder meer; mensen die houden van een verhaal waar je even moet bij nadenken, mensen die inkijk willen in andere ideeën over gezin, maatschappij en wereldbeeld….veel mensen dus.

Opnieuw heeft Linda Jansma in haar boek een heikel maatschappelijk thema naar voren gebracht, in de vorm van een spannend verhaal, maar met onnoemelijk veel respect, eerbied en mededogen voor de slachtoffers. Ik zie haar als de vrouwelijke tegenhanger van Bob Mendes, die in Vlaanderen de factionthriller op de kaart zette. Daar waar zijn onderwerpen (politiek, fraude e.d.) vaak meer een mannelijk publiek aanspreken, weet Linda met haar insteek de vrouwen te overhalen om faction te lezen. Spannende verhalen die op werkelijkheid zijn gebaseerd. Ik was al fan van bij haar eerste boek, waar het maatschappelijke element al speelde maar het spanningselement nog de boventoon voerde, haar voorlaatste boek vond ik erg mooi en levensecht omdat het erg herkenbaar was voor ons, als gezin. Dit voorlopig laatste boek heeft me diep geraakt, ik heb het nu twee keer gelezen, een keertje alleen, en een keertje met mijn schoonzussen die voldoende Nederlands spreken om het te kunnen lezen. We hebben het er dan over gehad met de andere zussen die anderstalig zijn en geen Nederlands kennen maar wel in hun kennissenkring met het onderwerp bekend zijn. Allemaal waren we erg onder de indruk. Dat iemand van een andere cultuur zo goed de essentie kon weergeven. Dat die iemand haar personage ook laat zeggen dat de daders van die gruwelijke misdrijven niet alleen daders zijn, maar ook slachtoffers. Slachtoffers van een maatschappijbeeld… Het is makkelijk om te zeggen ‘als je het niet wilt doen, dan doe je het niet’. Zo werkt het namelijk niet in veel van die middens. Doen die mannen niet wat hen opgedragen wordt, worden zij net zo goed loslopend wild, zijn hun leven niet meer zeker en weten ze dat ze de een of de andere dag die weigering met de dood zullen bekopen. Hun gezin kan absoluut nergens meer op rekenen, het wordt uitgestoten. Tot die dag komt, moeten ze leven met de minachting van een hele groep, uitsluiting door de groep, in een cultuur waar de groep vaak zoveel belangrijker is dan het individu, het is niet makkelijk. Uiteraard gaat het meeste medeleven uit naar de slachtoffers, logisch, maar toch… een Turkse journaliste is gaan spreken met plegers van eerwraak, een heikele onderneming, en haar bevindingen heeft ze in het boek ‘Honour’ gebundeld. Word je niet vrolijk van. Opnieuw is Linda erin geslaagd om een gelaagd verhaal te schrijven, een spannend verhaal, met goed gerechercheerde feiten. Linda’s kracht ligt in het schrijven van heel natuurlijk aanvoelende dialogen, het lijkt wel alsof je zo in het gesprek zou kunnen stappen. Haar taalgebruik is eenvoudig, maar mooi en erg zuiver Nederlands. Met Linda Jansma heeft het Nederlandstalige taalgebied een klepper van de bovenste plank in zijn gelederen. Ze heeft haar fans in Nederland en in Vlaanderen, voor een keer zijn we het unaniem en roerend eens! Toen wij het boek met de zussen gelezen hadden, zaten we elkaar aan te kijken en wisten we dat we allemaal aan ‘onze’ eigen Khadija dachten, maakte niet uit of die nu Seline, Esme, Hava of Amina heette; we dachten allemaal aan een jonge vrouw die voor ons iets heel speciaals betekend had, die we hadden proberen te helpen en die we helaas uiteindelijk moesten loslaten, maar die altijd bij ons is, in ons hart, en in onze ziel. We hebben dan ook aan de imam van de moskee in onze respectieve steden gevraagd om tijdens het vrijdaggebed een gedachte te willen wijden aan alle Khadija’s, waar ook ter wereld. Mogen zij allemaal rust gevonden hebben. En in de hoop dat er geen enkele Khadija meer hoeft bij te komen. Ijdele hoop? Waarschijnlijk, maar hoop, hoop is de basis van het verdere leven. Hoop dat ooit duidelijk wordt dat niemand, niemand het recht heeft, om wat voor reden dan ook, een ander mens van het leven te beroven. Onze dank aan alle imams die onvoorwaardelijk hun steun toezegden.

Dank je wel Linda, voor een prachtig boek, maar vooral voor de moed die je opbracht om een niet zo makkelijk thema aan te pakken en, zoals ze hier zeggen, ‘nen dikke merci’ voor de manier waarop je dat hebt gedaan, met veel respect en mededogen, om dat oude woord nog maar eens boven te halen. In naam van alle Khadija’s en in naam van iedereen die van ver of nabij een Khadija kent of gekend heeft. Dank je wel, Teșekkürler , Chokran….. Enne…..uiteraard krijg je 5 sterren

 | Reacties (1)Delen |
1 reacties:
ineke Albers op 8 april 2014:
Het begint heftig, vrijdagnacht 12 augustus 2012. Judi wordt aangevallen door een man, ze weet op het nippertje te ontkomen, mede door toedoen van haar kat Bruce. Terug naar 2008. Judi werkt als vertrouwenspersoon op een middelbare zwarte school. Ze wordt dagelijks geconfronteerd met problemen waar vooral meisjes mee worstelen. Judi zelf is van Turks-Nederlandse afkomst, wat zo zijn voordelen heeft. Leila komt op een dag bij Judi, ze is bang en angstig. Ze is verliefd op Thomas, een klasgenoot. Maar door haar ouders al aan een ander beloofd. Leila is een Jezidi, wat inhoudt dat ze altijd met een Jezidi moet trouwen. Haar oudste broer Tarik, volgt haar overal, bewaakt haar, mishandelt haar. Judi wil haar helpen, maar dit zeer tegen de zin van Tarik, die nu ook Judi gaat bedreigen. De spanning loopt erg op er gebeuren vreselijke dingen. Ze zijn niet meer veilig en moeten onderduiken om aan Leila's familie te ontkomen. 

In 2012 wonen Judi en Leila in Amsterdam samen met Cem het zoontje van Leila. Ze kunnen een anoniem leven leiden. Maar de angst is er altijd, ze zijn steeds op hun hoede. Totdat Judi op een nacht op haar woonboot aangevallen wordt. Hun leven staat weer op zijn kop. Hoe hebben ze haar kunnen vinden, en wie zal de volgende zijn. De familie van Tarik geeft niet op. De eer van de familie moet gered worden. Jansma is goed heel goed in het beschrijven van personen en situaties. Je wordt het verhaal ingetrokken, voelt de angst, de machteloosheid. Vind dat heel knap. De ontknoping is heel bijzonder.