Stiller

Gelezen door: Dennis P. (770 boeken)

Citaat: "Je kunt niet vluchten. Ik weet het en zeg het dagelijks tegen mezelf. Je kunt niet vluchten. Ik ben gevlucht om geen moord te begaan en heb ervaren dat juist mijn poging om te vluchten de moord is. Er is nog maar één mogelijkheid: die wetenschap op mij nemen, ook al wordt die wetenschap, dat ik een leven heb vermoord, door niemand met mij gedeeld."

"Ik ben niet Stiller", met deze beroemde zin begint deze dagboekroman. Hij vormt de basis voor wat komt: een relaas over identiteit. 

James White schrijft vanuit de gevangenis hoe hij werd gearresteerd op de verdenking de verdwenen beeldhouwer "Anatol Stiller" te zijn. Hij ontmoet er Stillers vrouw Julika en de broer Willy, beiden beweren er vast van overtuigd te zijn dat ze hier te maken hebben met hun echtgenoot en broer resp. Via vertellingen over zijn leven in Mexico en de VSA probeert White de lezer te overtuigen dat hij niet Stiller is. Tegelijk worden de relaties met zijn omgeving hechter en houdt hij de lezer steeds op een wankel been.

Ik maak zelden tot nooit notities in een boek. De bladspiegel is heilig en daar wil ik niet aanzitten. Bij Stiller werd het echter al gauw duidelijk dat ik wel aantekingen moest maken, wilde ik de genialiteit van dit boek ook later herbeleven. Nu kan ik het boek ten alle tijden openslaan en genieten van briljante passages die Frisch uit z'n mouw schudde.
Het gebeurt me maar zelden dat ik omver geblazen word door een werk, maar dit is er zéker één van. Het is een boek dat ik tot in den treure zal moeten herhalen en ik vervolgens anderen zal aanprijzen tot ze het uit wanhoop gaan lezen. 

Ceci n'est pas un livre.  

 | Reacties (0)Delen |
0 reacties:

Gelezen door: André Oyen (3553 boeken)

Citaat: "Ik ben hun Stiller niet. Wat willen ze van mij! Ik ben een ongelukkig, nietig, onbelangrijk mens, die geen leven achter zich heeft, helemaal geen. Waartoe mijn opschepperij? Alleen maar opdat ze mij mijn leegte laten, mijn nietigheid, mijn werkrlijkheid, want je kunt niet vluchten, en wat ze mij aanbieden is een vlucht, geen vrijheid, een vlucht in een rol. Waarom geven ze het niet op?"

Max Frisch (1911-1991) was een Zwitserse architect, toneelschrijver en romancier. Hij ontving in 1958 de Georg Büchnerpreis. Ook voor 'Stiller' ontving hij diverse literaire prijzen. Hij gold tijdenlang als een grootheid, een Nobelprijskandidaat zelfs, en dit was de roman waarmee hij doorbrak.

Je krijgt meerdere boeken tegelijk: een schelmenroman, een liefdesroman, een dagboekroman, een gefragmenteerde filosofische roman, en een exotische avonturenroman. Het verhaal heeft een intentionele structuur. Het gaat enerzijds over het leven van Stiller, anderzijds over het leven van White. In het begin draait het verhaal om deze twee verschillende personages, later komen we er achter dat het hier om eenzelfde persoon draait. Het hoofdintrige speelt zich af in Zürich: hier zit Stiller/White in de gevangenis waar hij de zijn verhaal neerpent, en ook hier leert hij de mensen uit zijn leven opnieuw kennen. Ook wanneer hij samen met Julika de gevangenis verlaat bevinden zij zich in Zürich. Bij zijn vertellingen blijven we echter niet in Zürich. Deze verhalen spelen zich onder andere af in Genua, Mexico, de VS en Frankrijk. Vaak krijgen we gedetailleerde beschrijvingen van deze plaatsen en van de verhalen die er zich afspeelden.

Qua vertelperspectief bestaat deze roman uit meerdere delen. In het eerste deel hebben we te maken met een ik-roman met de klemtoon op het vertellende ik: White vertelt zijn verhaal over hoe hij opgepakt werd en nu zit te schrijven. Later gaan we over op een belevend ik: White weet niet wat hem te gebeuren staat en wat iedereen over hem denkt. We beleven alles vanuit het standpunt van het personage. Later wisselen deze twee perspectieven elkaar af: soms vertelt White over Stiller, later gaat het weer over het leven in de gevangenis. In het tweede deel van het boek wisselt het perspectief opnieuw. Hier is het Rolf, de officier van justitie, die naderhand vertelt over hoe het nu allemaal is afgelopen met Stiller. Het gaat nu om een vertellende ik.

Het hoofdthema van de roman is de zoektocht naar een eigen identiteit. Het is echter niet het enige boek waarin Frisch deze problematiek aankaart. In twee andere boeken werd dit thema reeds behandeld. De oneindige herhalingen binnen het leven vormen een tweede thema van dit boek en ook relatie– en liefdesproblemen worden in dit boek naar voren geschoven. Beide zijn thema’s waar de hedendaagse maatschappij regelmatig mee geconfronteerd wordt. Het boek begint met de zin "Ik ben Stiller niet!", wat beschouwd kan worden als de rode draad door het hele verhaal.

Stiller is een geniale roman over de ondefinieerbaarheid van onze identiteit en over het verlangen naar die ondefinieerbaarheid.

 | Reacties (0)Delen |
0 reacties:

Gelezen door: Katja Feremans (74 boeken)

Citaat: "Ik geloof dat ik nooit een eenzamer mens heb gezien dan deze vrouw. Tussen haar nood en de wereld leek een muur te staan, ondoordringbaar, niet alleen maar een houding, eerder een soort zekerheid niet gehoord te worden, een oude en hopeloze, nooit meer uit te wissen, een niet verwijtende maar evenmin te genezen ervaring dat haar partner toch alleen zichzelf hoort."

Dat hij Anatol Ludwig Stiller niet is, daarvan wil de hoofdpersoon tijdens zijn voorhechtenis de gerechtelijke instanties alsook een aantal vroegere metgezellen koste wat het kost overtuigen. Hoe het tot zijn arrestatie kwam? De politie heeft hem na een tip opgepakt, omdat ze hem voor de beeldhouwer Stiller houden, die zes jaar eerder verdween en volgens sommige bronnen zijn vrouw zou hebben vermoord.

In zijn cel in Zürich pent de verdachte zeven schriften vol op vraag van de hem toegewezen advocaat, die hoopt om zo de waarheid naar boven te spitten. Stiller ontpopt zich algauw tot een meeslepende verteller: hij is een geestdriftige waarnemer en tegelijk een onderhoudende fantast, waardoor je nooit weet wanneer je hem wel of niet op zijn woord mag geloven. Eén ding staat wel onomstotelijk vast: hij wil niet langer worden vereenzelvigd met de man, de kunstenaar en de echtgenoot die hij was. Gaandeweg heeft het er dus alle schijn van dat Stiller toch Stiller is, maar tegelijk ook weer niet.

Hij en zijn vrouw Julika beslissen om na zijn vrijlating hun huwelijk een tweede kans te geven. Vermoord is Julika dus niet, althans niet letterlijk: door haar niet te laten zijn wie zij in wezen was, heeft hij haar destijds kapotgemaakt. In een kort tweede deel van de roman wordt het woord overgenomen door de officier van justitie met wie Stiller tijdens zijn voorhechtenis bevriend is geraakt. Die laat zien hoe Stillers poging om de fragiele Julika lief te hebben weer mislukt. Opnieuw put de druk die hij op haar uitoefent haar dermate uit dat zij helemaal verstilt. En uiteindelijk gaan ze samen ten onder aan hun onzalige, hernieuwde verbintenis.

Het ingenieuze spel met identiteit, de secure formuleringen, de aangrijpende relatieproblematiek en de meerduidigheid die subtiel in de vertelstof is verweven, vormen in Max Frisch’ doorbraakroman uit 1954 een gouden combinatie.

 | Reacties (0)Delen |
0 reacties:

Locatie: Zwitserland